Struktura ludności w XV i XVI w Gdańsku

Struktura ludności w Gdańsku w późnym średniowieczu i początku odrodzenia składała się z trzech głównych grup społecznych: patrycjuszy, pospólstwa i plebsu.

Najbogatszą i mającą największy wpływ na funkcjonowanie miasta grupą byli patrycjusze. Posiadali oni często po kilku członków rodziny we władzach Rady Miejskiej i Ławie. Początkowo skład Rady był płynny, do czasu gdy urząd rajcy stał się dożywotni, a nowi członkowie dobierani byli przez kooptację. Podstawę materialną patrycjuszy były znaczne bogactwa skupiane w rękach ich członków, pozyskiwane poprzez udział w wielkim handlu zamorskim i żegludze. Fortuny zbite na operacjach handlowych i armatorstwie były następnie wielokrotnie pomnażane przez działalność bankierską i lichwę.

W skład gdańskiego pospólstwa wchodzili kupcy od wielkich hurtowników, poprzez średnie kupiectwo aż do drobnych kupców, kramarzy, przekupniów, kończąc na rzemieślnikach wszelkiej profesji. Majątki najbogatszych kupców niczym nie odróżniały się od majątków patrycjuszy. Najbogatszy kupiec gdański Piotr Strufunck dysponował majątkiem ok. 11 tys. grzywien. Oprócz kupców najbogatszą grupą pospólstwa stanowili rzemieślnicy, w szczególności: browarnicy, rzeźnicy, kowale, piekarze i krawcy. Trzon pospólstwa stanowili jednak drobni kupcy, kramarze i rzemieślnicy. Gdańskie pospólstwo cechowało wewnętrzne głębokie rozbicie, co uwydatniało się szczególnie w okresach napięć i walk społecznych z patrycjuszami. Ponadto różnice występowały również w grupach narodowościowych pospólstwa: Polaków,w tym Kaszubów, Niemców, imigrantów z Niderlandów, Francji, Danii, Szwecji i Norwegii.

Najbiedniejszą grupę stanowiła biedota gdańska, tzw. plebs. Tworzyli ją zubożali majstrowie, czeladnicy, uboga część pozacechowych rzemieślników, ubodzy przekupnie, domokrążcy, marynarze, robotnicy browarni, tragarze, robotnicy portowi, służba domowa, rybacy, prostytutki i żebracy. Przełom XV i XVI wieku był okresem największego wzrostu tej grupy społecznej Gdańska. Związane to było z szybkim rozwojem portu, rozbudową rzemiosła i zapotrzebowaniem na różnego rodzaju usług bogatego mieszczaństwa. Głównym źródłem utrzymania była płaca robocza. Dyskryminacji materialnej towarzyszyła tej grupie jednocześnie dyskryminacja prawnopolityczna i społeczna; jej reprezentanci pozbawieni byli często prawa miejskiego i związanych z tym przywilejów.