Klasyfikacja portów morskich

Porty morskie są usytuowanymi na styku lądu z morzem obiektami gospodarczymi odpowiednio przygotowanymi pod względem techniczno-technologicznym i organizacyjnym do obsługi obrotów handlu zagranicznego, realizowanych drogą morską, a także do obsługi środków transportu morskiego i lądowego, zaangażowanych w ich przewozie.

Porty morskie są składnikami bazy materialno-technologicznej państwa. Należą do subsystemu infrastuktury transportu i stanowią infrastrukturę punktową tego podsystemu, w których dokonuje się czynności przeładunkowo-składowych. Jeżeli w punkcie takim zbiegają się więcej niż dwie linie transportowe różnych gałęzi transportu, nazywa się go punktem węzłowym.

PODZIAŁ PORTÓW MORSKICH

Główne przeznaczenie/funkcje portów Technika budowy
  • handlowe (commercial port)
  • przemysłowe (industrial port)
  • pasażerskie (passenger port)
  • rybackie (fishing harbour)
  • jachtowe (yacht port)
  • wojenne (naval port)

Pierwsze cztery rodzaje występują zwykle jako powiązane ze sobą przestrzennie obszary dużego portu.

  • otwarte (open port)
  • zamknięte/dokowe (dock harbour)
  • pirsowe/molowe
  • kejowe (quey port)
Zakres działalności Stan techniczno-organizacyjny/stopień przystosowania do obsługi ładunków i środków transportowych
  • dyspozycyjno-rozdzielcze
  • przelotowe
  • uniwersalne
  • specjalistyczne
Warunki nawigacyjne Warunki naturalne
  • pływowe (tidal harbour) i bezpływowe (non-tidal port) - w zasięgu pływów morskich o znaczej amplitudzie
  • zamarzające (ice port) i niezamarzające (ice-free port)
  • naturalne (natural port)
  • sztuczne (artificial port)

Ponadto w zależności od lokalizacji wyróżnić można porty: nad rzekami, u ujścia rzek, śródlądowe, w zatokach, lagunach, nad otwartym morzem (oceanem), na wyspach przybrzeżnych.

Porty dyspozycyjno-rozdzielcze (hubowe) są najczęściej dużymi portami handlowymi, dostosowanymi do pełnej obsługi wszystkich możliwych ładunków i środków transportowych. Posiadają rozległe dla ładunków zaplecze i gęstą sieć połączeń z przedpolem oraz oferują szeroki zakres usług typowych dla ośrodków dyzpozycyjno-rozdzielczych masy ładunkowej. Przykład: Bremerhaven i Hamburg, Rotterdam.

Porty przelotowe (feederowe, dowozowo-odwozowe) są to porty przystosowane głównie do zapewnienia ładunkom przemieszczanym drogą morską zmiany środka transportu. Wykonuje się w nich wyłącznie czynności przeładunkowo-składowe. Przykład: Szczecin, Gdynia.

Porty uniwersalne przystosowane są do obsługi każdego rodzaju ładunków, środków transportowych oraz pasażerów. Skupiają dużą liczbę linii regularnych bliskiego i dalekiego zasięgu, przemieszczają znaczne ilości różnorodnych ładunków, obsługują szerokie zaplecze gospodarcze krajowe i tranzytowe. Ponadto pełnią również funkcje przemysłowo-handlowe, a także dystrybucyjno-logistyczne.

Porty specjalistyczne to porty za- i wyładunkowe przystosowane do obsługi określonego rodzaju/grupy ładunkowej. Występują jako porty węglowe, rudowe, promowe, bunkrowe, kontenerowe itp. Najczęściej są to bardzo wydajne porty feederowe.

Porty otwarte występują w rejonach, w których nie spotyka się zjawiska pływów, a porty zamknięte w strefach objętych pływami. Z tego powodu, w celu utrzymania stałego poziomu wody, porty zamknięte wymagają sztucznego oddzielenia portowych wód wewnętrznych systemem śluz.

Porty pirsowe/molowe wywodzą się ze sposobu tworzenia linii nadbrzeża, polegającej na wysuwaniu w głąb akwatorium portowego hydrotechnicznych budowli w postaci pirsu (porty USA) lub molo (porty europejskie). Natomiast w portach kejowych linia nadbrzeży powstaje poprzez wybudowanie sztucznych basenów lub utworzenie ich wzdłuż linii brzegowej naturalnych akwenów. W niektórych portach mogą wystąpić obie formy budownictwa hydrotechnicznego (Gdynia).

Bibliografia

1. K. Misztal, S. Szwankowski, Organizacja i eksploatacja portów morskich, Wyd. UG 2001