Stopnie w marynarce handlowej i pasażerskiej

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dn. 4 lutego 2005 w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy określa szczegółowe wymagania kwalifikacyjne do zajmowania stanowisk na statkach morskich.

Podział stanowisk oficerskich obsługi pokładowej oraz wymagane uprawnienia zawodowe do ich zajmowania, przeprowadzony został w zależności od zasięgu żeglugi, tj. w żegludze przybrzeżnej, krajowej i międzynarodowej.

Za żeglugę przybrzeżną rozumie się podróże po obszarach Morza Bałtyckiego i akwenach przyległych do 8° długości geograficznej wschodniej. Żegluga krajowa obejmuje podróże po morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast żegluga międzynarodowa, podróże po obszarach morskich innych niż dwie poprzednie. Osobną grupę stanowi rybołówstwo morskie.

Ponadto dla załogi pokładowej, maszynowej i elektrycznej rozróżnia się trzy poziomy odpowiedzialności: pomocniczy, operacyjny i zarządzania. W przypadku tego ostatniego wymagane jest ukończenie szkolenia i złożenie egzaminu przed uprawnioną komisją.


Załoga pokładowa Załoga maszynowa
  • stanowiska oficerskie
    • żegluga międzynarodowa
      • kapitan (poziom zarządzania)
      • starszy oficer (poziom zarządzania)
      • oficer wachtowy (poziom operacyjny)
    • żegluga przybrzeżna
      • kapitan (poziom zarządzania)
      • oficer wachtowy (poziom operacyjny)
    • żegluga krajowa
      • szyper żeglugi krajowej
    • stanowiska nieoficerskie (poziom pomocniczy)
      • marynarz wachtowy
      • starszy marynarz
    • specjalność mechaniczna
      • stanowiska oficerskie
        • starszy oficer mechanik (poziom zarządzania)
        • drugi oficer mechanik (poziom zarządzania)
        • oficer mechanik wachtowy (poziom operacyjny)
      • stanowiska nieoficerskie
        • motorzysta wachtowy
    • specjalność elektryczna
        • stanowiska oficerskie
      • oficer elektroautomatyk okrętowy
      Pozostała załoga Rybołówstwo morskie
      • kucharz okrętowy
      • szyper rybołówstwa morskiego
      • rybak rybołówstwa morskiego

        Uprawnienia zawodowe oficerskie

        Uprawnienia zawodowe posiadaczy dyplomów w dziale pokładowym w żegludze międzynarodowej

        1. Dyplom oficera wachtowego na statkach o pojemności brutto 500 i powyżej upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) oficera wachtowego - na każdym statku,

        b) kapitana:

        - na statku bez własnego napędu,

        - na statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze krajowej bez prawa przewozu pasażerów;

        2. Dyplom starszego oficera na statkach o pojemności brutto od 500 do 3.000 upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) starszego oficera - na każdym statku o pojemności brutto poniżej 3.000,

        b) kapitana:

        - na każdym statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze przybrzeżnej,

        - na każdym statku w żegludze krajowej, w tym na statku pasażerskim o pojemności brutto poniżej 750 - pod warunkiem odbycia dodatkowej 6-miesięcznej praktyki pływania na stanowiskach oficerskich na tych statkach,

        - na każdym statku bez własnego napędu;

        3. Dyplom starszego oficera na statkach o pojemności brutto 3.000 i powyżej upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) starszego oficera - na każdym statku,

        b) kapitana:

        - na każdym statku w żegludze krajowej, w tym na statku pasażerskim - pod warunkiem odbycia 6-miesięcznej praktyki pływania na stanowiskach oficerskich na tych statkach,

        - na statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze przybrzeżnej;

        4. Dyplom kapitana na statkach o pojemności od 500 do 3.000 upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) starszego oficera - na każdym statku,

        b) kapitana - na każdym statku o pojemności brutto poniżej 3.000;

        5. Dyplom kapitana żeglugi wielkiej na statkach o pojemności brutto 3.000 i powyżej upoważnia do zajmowania stanowiska kapitana na każdym statku.

        Uprawnienia zawodowe posiadaczy dyplomów w dziale pokładowym w żegludze przybrzeżnej

        1. Dyplom oficera wachtowego żeglugi przybrzeżnej upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) oficera wachtowego:

        - na każdym statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze przybrzeżnej,

        - na każdym statku w żegludze krajowej,

        b) kapitana:

        - na statku bez własnego napędu o pojemności brutto poniżej 3.000 w żegludze przybrzeżnej,

        - na statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze krajowej, z wyjątkiem statków pasażerskich;

        2. Dyplom kapitana żeglugi przybrzeżnej upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) oficera wachtowego na każdym statku w żegludze przybrzeżnej,

        b) kapitana:

        - na statku o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze przybrzeżnej, przy czym na statku pasażerskim - pod warunkiem odbycia dodatkowej 3-miesięcznej praktyki pływania na statkach pasażerskich w charakterze dublera na stanowisku kapitana na tym statku,

        - na każdym statku bez własnego napędu,

        - na każdym statku w żegludze krajowej, przy czym na statku pasażerskim - pod warunkiem odbycia dodatkowej 3-miesięcznej praktyki pływania na statkach pasażerskich na stanowisku starszego oficera pokładowego albo w charakterze dublera na stanowisku kapitana na tym statku.

        Uprawnienia zawodowe posiadaczy dyplomów w dziale pokładowym w żegludze krajowej

        1. Dyplom szypra 2 klasy żeglugi krajowej upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) oficera wachtowego na każdym statku o pojemności brutto poniżej 3.000 w żegludze krajowej,

        b) kapitana:

        - na statku bez własnego napędu o pojemności brutto poniżej 3.000 w żegludze krajowej,

        - na statku o pojemności brutto poniżej 200 w żegludze krajowej;

        2. Dyplom szypra 1 klasy żeglugi krajowej upoważnia do zajmowania stanowiska kapitana na każdym statku w żegludze krajowej, w tym na statku pasażerskim o pojemności brutto poniżej 750, pod warunkiem odbycia 6-miesięcznej praktyki pływania na statkach pasażerskich w charakterze dublera na stanowisku kapitana albo 12-miesięcznej praktyki pływania jako oficer wachtowy na statkach pasażerskich, na których oficer wachtowy pełni wachtę na mostku.

        Uprawnienia zawodowe posiadaczy dyplomów w dziale maszynowym

        1. Dyplom oficera mechanika upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) motorzysty wachtowego - na każdym statku,

        b) oficera mechanika wachtowego na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 1.100 kW,

        c) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 750 kW;

        2. Dyplom oficera mechanika wachtowego na statkach o mocy maszyn głównych 750 kW i powyżej upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) oficera mechanika wachtowego - na każdym statku,

        b) drugiego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 1.100 kW,

        c) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 750 kW,

        d) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 1.500 kW w żegludze krajowej;

        3. Dyplom drugiego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych od 750 kW do 3.000 kW upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) drugiego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 3.000 kW,

        b) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 1.100 kW,

        c) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 3.000 kW w żegludze krajowej;

        4. Dyplom drugiego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych 3.000 kW i powyżej upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) drugiego oficera mechanika - na każdym statku,

        b) starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 6.000 kW w żegludze krajowej;

        5. Dyplom starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych od 750 kW do 3.000 kW upoważnia do zajmowania stanowiska starszego oficera mechanika:

        a) na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 3.000 kW,

        b) na każdym statku w żegludze krajowej;

        6. Dyplom starszego oficera mechanika na statkach o mocy maszyn głównych 3.000 kW i powyżej upoważnia do zajmowania stanowiska starszego oficera mechanika - na każdym statku.

        7. Dyplom oficera elektroautomatyka okrętowego upoważnia do zajmowania stanowiska oficera elektryka - na każdym statku.


        Uprawnienia zawodowe nieoficerskie

        Uprawnienia zawodowe posiadaczy świadectw w dziale pokładowym, maszynowym i kucharzy

        1. Świadectwo marynarza wachtowego upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) marynarza wachtowego - na każdym statku,

        b) kierownika łodzi o długości całkowitej do 9 m i mocy silnika do 200 kW w żegludze krajowej bez prawa przewozu pasażerów - pod warunkiem złożenia egzaminu z zakresu obsługi silników spalinowych;

        2. Świadectwo starszego marynarza upoważnia do zajmowania stanowisk:

        a) starszego marynarza - na każdym statku,

        b) kierownika:

        ? na statku bez własnego napędu o pojemności brutto poniżej 500 w żegludze krajowej,

        ? na statku o długości całkowitej do 15 m i mocy silnika do 200 kW w żegludze krajowej bez prawa przewozu pasażerów - pod warunkiem złożenia egzaminu z zakresu obsługi silników spalinowych.

        3. Świadectwo motorzysty wachtowego upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) motorzysty wachtowego na każdym statku;

        b) kierownika maszyn na statkach o mocy maszyn głównych poniżej 400 kW.

        4. Świadectwo kucharza okrętowego upoważnia do zajmowania stanowiska kucharza okrętowego.

        Pozostałe uprawnienia zawodowe

        Uprawnienia zawodowe w rybołówstwie morskim

        1. Świadectwo rybaka rybołówstwa morskiego upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) rybaka - na każdym statku rybackim,

        b) kierownika - łodzi rybackiej o długości całkowitej do 9 m i mocy silnika do 200 kW w żegludze krajowej - pod warunkiem złożenia egzaminu z zakresu obsługi silników spalinowych, o ile moc silnika przekracza 100 kW,

        2. Świadectwo starszego rybaka rybołówstwa morskiego upoważnia do zajmowania stanowiska:

        a) starszego rybaka - na każdym statku rybackim,

        b) kierownika - statku rybackiego o długości całkowitej do 15 m i mocy silnika do 200 kW w żegludze przybrzeżnej - pod warunkiem złożenia egzaminu z zakresu obsługi silników spalinowych,

        c) oficera wachtowego - na statku rybackim w żegludze przybrzeżnej - pod warunkiem odbycia dodatkowej 12-miesięcznej praktyki pływania i złożenia egzaminu uprawniającego do pełnienia samodzielnej wachty morskiej;

        3. Dyplom szypra klasy 2 rybołówstwa morskiego upoważnia do zajmowania stanowiska kapitana - na statku rybackim o długości całkowitej 25 m i poniżej;

        4. Dyplom szypra klasy 1 rybołówstwa morskiego upoważnia do zajmowania stanowiska kapitana - na każdym statku rybackim.


        Więcej informacji w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dn. 4 lutego 2005 w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy.

        Przykładowe oznaczenia stanowiska (stopni) oficerskich w marynarce handlowej

        stopniea


        Przedstawione powyżej oznaczenia są jedynie przykładem dystynkcji występujących w przeszłości na mundurach marynarzy. Na statkach marynarki handlowej mundur był sporadycznie wykorzystywany i służył raczej do celów reprezentacyjnych, szczególnie, jeśli chodzi o załogę maszynową. Inaczej sytuacja wyglądała na statkach pasażerskich, gdzie mundury były codziennością. Z czasem ilość załogi na statkach malała, a część zadań, jak choćby radiooficerów, przejmowali oficerowie pokładowi. Z tego też powodu niektóre z powyższych oznaczeń nie spotka się już dziś w ogóle w praktyce.